علم کلام بر اساس اعتقادات عمل میکند، در حالی که فقه وظیفه'>وظیفه عملی را تعریف میکند و فلسفه وظیفه کلی و ذهنی را تعریف میکند. بنابراین ما باید تصمیم بگیریم که نظریه دینی مشارکت را از کدام منظر معرفتی تولید کنیم. مشکل این است که نظریۀ ثابت و مستقری نداریم. ما باید روشن کنیم که این نظریه مشارکتی که میخواهیم ایجاد کنیم، رفتاری، اعتقادی، عقلی، اخلاقی یا هنجاری است یا مجموعهای از اینها. این یک بحث جدی علمی است که باید روشن شود.: به لحاظ فلسفی اگر بخواهیم این مسئله را بررسی کنیم، ما یکی از مکاتب غنی در دنیای امروز هستیم. فلسفه غرب تحت عنوان فلسفه مشاء در دنیای اسلام آمده و غنی شده است. در اینجا ما بوعلیسینا، فارابی و دیگرانی داریم که بسیار قوی هستند و حتی قویتر از بسیاری از فیلسوفان غربی. همچنین ما فلسفه اشراقی داریم که در دنیای غرب وجود ندارد و حکمت متعالیهای داریم که بسیار غنی است. بر اساس این مبانی فلسفی، باید نظام مشارکتی خود را عقلانی کنیم.: در حوزه کلام که مبانی اعتقادی ما را روشن میکند، باید مشخص کنیم که خردباوری و عقلانیت در کلام ما وجود دارد. همه چیز بر اساس عقلانیت است. کلام ما یا عقلی است یا نقلی. بخش عقلی آن دقیقاً عقل است نه احساسات و هیجاناتی که گاهی به اشتباه اسم آن را عقل گذاشتهاند.: در کنار عقلانیت، معرفت دینی یکی از بحثهای جدیای است که امروز در جامعه وجود دارد. ما میگوییم دین ما عقلانی است، اما با برداشتهای متنوع از همان دین واحد چه باید کرد؟ دین کاملاً عقلی و مشارکت ما نیز کاملاً عقلی است، اما این شخص اینگونه از دین برداشت میکند و آن شخص بهگونهای دیگر. این سازگاری میان معرفت دینی و دین عقلانی را چگونه حل کنیم؟ اینها بحثهای علمی است که باید به طور کادامه مطلب